Punjabi Articles

ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੋ ਸਿੱਖੋ ! ਸੱਚ ਕਹੋ !! 

         ਐ! ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਵਾਰਸੋ! ‘ਨਾਨਕ ਜੋਤਿ’ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸਦੀਵੀ ਹੁਕਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਮਿਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ, ਗੁਰਮਤਿ-ਵਿਰੋਧੀ, ਸੱਚ-ਵਿਰੋਧੀ, ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ, ਗੁਰ-ਨਿੰਦਕ, ਝੂਠੇ, ਪਖੰਡੀ, ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਸਿੱਖ ਭੇਖ ਦੇ ਆਗੂਆਂ, ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਜਿਹੜੇ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਲਾਸਾਨੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਖਤਰਨਾਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੁਣ ਵੀ ਨਾ ਜਾਗੇ, ਹੁਣ ਵੀ ਨਾ ਸਮਝੇ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਨਾ ਸੰਭਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਮਿਆਜਾ ਇਕ ਦਿਨ ਜ਼ਰੂਰ ਭੁਗਤਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਕੋਈ ਝੁਠਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸੱਚ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਆਉ। 

ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਨਾਸਵਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਤਾਰਾਂ, ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀਆਂ, ਪੱਥਰਾਂ, ਮੂਰਤੀਆਂ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਰੱਬ ਸਮਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਥਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਕਲਾਂ, ਭੇਖਾਂ, ਪਹਿਰਾਵਿਆਂ ਵਾਲੇ ਜੋਗੀਆਂ, ਸਨਿਆਸੀਆਂ, ਸਾਧਾਂ-ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਖੰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੱਚ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਾਰਣ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

ਬੇਸ਼ੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਅੰਦਰ ਕੁੱਝ ਸਚਿਆਰ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ‘ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ’ ਅਰੰਭ ਕਰ ਕੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਚ ਭਟਕ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਦਲੇਰੀ ਭਰਿਆ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕਦਾਰਾਂ ਨੇ ਭਗਤ-ਜਨਾਂ ਦੀ ਇਸ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਰੂਪ ਨਾ ਧਾਰਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਦੂਜਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਭਗਤ ਜਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਚਲਾਣੇ ਉਪਰੰਤ ਇਹ ਲਹਿਰ ਲਗਭਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 

ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦਾ ਆਗਮਨ ਹੋਇਆ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤ ਜਨਾਂ ਦੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਫੋਕਟ-ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਠੁਕਰਾ ਕੇ ‘ਸੱਚ-ਧਰਮ’ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿਚ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਕ ਆਗੂਆਂ, ਕਾਜ਼ੀਆਂ, ਹਾਜ਼ੀਆਂ ਮੌਲਵੀਆਂ, ਪੀਰਾਂ-ਫ਼ਕੀਰਾਂ, ਪੰਡਤਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਜੋਗੀਆਂ, ਜੈਨੀਆਂ, ਬੋਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਧਾਂ-ਸੰਤਾਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਚਾਰ-ਗੋਸਟੀਆਂ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ੧ (ਇਕ) ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਸਿਧਾਂਤ: ੴ ਸਤਿ ਨਾਮੁ  ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰਭਉ  ਨਿਰਵੈਰੁ ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੰ  ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ।। ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ ‘ਤੇ ਪਰਖਣ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਧਾਰਮਕ ਅਕੀਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਰੱਦ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੇ ਪਾਂਧੀ ਬਣਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਸਚਾਈ ਭਰਪੂਰ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ  ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਅਪਨਾਇਆ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਬਣਦੇ ਗਏ।  

ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ‘ਸੱਚ-ਧਰਮ’ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਾਲੇ 9 ਹੋਰ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚ 'ਨਾਨਕ ਜੋਤਿ' ਬਣ ਕੇ 239 ਸਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਪਰਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੇ ਪਾਂਧੀ ਬਣਾਇਆ। ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ‘ਨਾਨਕ ਜੋਤਿ’ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ 1708 ਈ: ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ‘ਨਾਨਕ ਜੋਤਿ’ ਸਤਿਗੁਰਾਂ, ਭਗਤ-ਜਨਾਂ, ਭੱਟ-ਜਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਣੀ ਜਿਸ ਪੋਥੀ (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਚ ਦਰਜ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਗੁਰਗੱਦੀ (ਤਖ਼ਤ) ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਕਰ ਕੇ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰਿਆਈ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਹੁਕਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਕੋ-ਇਕ ਗੁਰੂ ਮੰਨਣਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅੰਤਮ, ਠੋਸ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ-ਵਿਰੋਧੀ, ਸੱਚ-ਵਿਰੋਧੀ, ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਗੁਰ-ਨਿੰਦਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤਕ ਬਚਾ ਲਿਆ ਹੈ। 

         ਜੇਕਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਕ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਜਿੱਥੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸਰਬ-ਪੱਖੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਝੂਠ, ਪਖੰਡ, ਵਹਿਮ-ਭਰਮ, ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੱਚ-ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਖੰਡਣਾ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਹਿੰਦੁਤਸਾਨ ਅੰਦਰ ਪੰਡਤ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਲੁੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲਣ ਦੀ ਤਾੜਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:- 

ਹਉਮੈ ਜਾਇ ਸਬਦਿ ਘਰੁ ਲਹੀਐ ।।੧ ।। ਰਹਾਉ ।।  (ਗ.ਗ੍ਰੰ.ਸਾ.ਪੰਨਾ- 904) 

           ਅਰਥਾਤ ਹੇ ਪੰਡਤ! ਆਪਣੀ ਆਜੀਵਕਾ (ਰੁਜ਼ਗਾਰ) ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਜਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਪਤਿਆਉਣ ਵਾਸਤੇ ਝੂਠ ਨਾਹ ਬੋਲ, ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਜੁੜ ਕੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਹਉਮੈ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਦੋਂ ਉਹ ਘਰ ਲੱਭ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੋਂ ਆਤਮਕ ਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ।1। ਰਹਾਉ। 

ਬੂਡਹੁਗੇ ਪਰਵਾਰ ਸਕਲ ਸਿਉ ਰਾਮੁ ਨ ਜਪਹੁ ਅਭਾਗੇ ।।੧ ।। ਰਹਾਉ ।। 

                                                                                        (ਗੁ. ਗ੍ਰੰ.ਸਾ.ਪੰਨਾ- 1102) 

ਅਰਥਾਤ ਹੇ ਪੰਡਤ! ਤੁਸੀ ਲੋਕ ਕਿਹੜੀ ਕੁਮੱਤੇ ਲੱਗੇ ਪਏ ਹੋ? ਹੇ ਮੰਦ-ਭਾਗੀ ਪਾਂਡੇ! ਤੁਸੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਸਿਮਰਦੇ, ਸਾਰੇ ਪਰਵਾਰ ਸਮੇਤ ਹੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਭਰੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਉਗੇ।1। ਰਹਾਉ। 

 ਸਾਨੂੰ ਇਕ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ‘ਨਾਨਕ ਜੋਤਿ’ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਜਾਂ ਭਗਤ-ਜਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਧਰਮ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਕੌਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਫ਼ਰਤ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਕੁਰਾਹੇ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਦਰਜ ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਚ-ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਪਾਜ ਨੰਗਾ ਕਰਦੀ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਦੀ ਰਹੇਗੀ। 

 ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਪੰਡਤ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਾੜਣਾ ਕੇਵਲ ਪੰਡਤ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਾੜਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ, ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਅਤੇ ਪਰਚਾਰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਜਾਂ ਧੰਦਾ ਬਣਾਈ ਬੈਠੇ ਹਨ।  ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਿਹੜੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ-ਅਸਥਾਨਾਂ ਅੰਦਰ ਬੈਠ ਕੇ ਗੁਰਮਤਿ-ਵਿਰੋਧੀ,ਸੱਚ-ਵਿਰੋਧੀ, ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਗੁਰ-ਨਿੰਦਕ ਪਰਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਕੁਰਾਹੇ ਪਾ ਕੇ ਲੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਜਿਹੇ ਭੇਖੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪਾਜ ਨੰਗਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।   

ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ, ਧਾਰਮਕ ਸਮਾਗਮਾਂ, ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਉਪਰੰਤ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਹਰਾ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਸਭ ਸਿੱਖਨ ਕਉ ਹੁਕਮ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਮਾਨਿਓ ਗ੍ਰੰਥ। ਪਰ ਇਕ ਕੌੜਾ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਹਰਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸ਼ਰੇਆਮ ਕੋਰਾ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਕੋ-ਇਕ ਗੁਰੂ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈਹੀ। ਚਾਹੇ ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਅਖੌਤੀ ਸਾਧ-ਸੰਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਚਾਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਧਾਲੂ ਸੇਵਕ ਹੋਣ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ:- 

       ਪਰ ਹੁਣ ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਅਖੌਤੀ ਸਾਧ-ਸੰਤ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ‘ਨਾਨਕ ਜੋਤਿ’ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਅੰਤਮ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਅਵੱਗਿਆ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਖੀ-ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਪਾਸੋਂ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ‘ਸਿੱਖੀ’ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਸਾਧਾਂ-ਸੰਤਾਂ, ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ, ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੋਹਰਾ: ਸਭ ਸਿੱਖਨ ਕਉ ਹੁਕਮ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਮਾਨਿਓ ਗ੍ਰੰਥ। ਬੋਲ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਕਿਉਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?  

          ਪਰ ਉਕਤ ਗੁਰਬਾਣੀ ਹੁਕਮਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਰੋਧੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਗੁਟਕਿਆਂ ਵਿਚ ਅਰਦਾਸ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ :- ੴ ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹਿ ।। ਸ੍ਰੀ ਭਗਉਤੀ ਜੀ ਸਹਾਇ ।। ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਭਗਉਤੀ ਜੀ ਕੀ ।। ਪਾ:10 ।। ਪ੍ਰਿਥਮ ਭਗੌਤੀ ਸਿਮਰਿ ਕੈ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਲਈ ਧਿਆਇ।।….ਆਦਿ ਛਾਪ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨਾਲ ਸ਼ਰੇਆਮ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪੰਨਾ-119 ‘ਤੇ ਅਰਦਾਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿਰਲੇਖ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਭਗਉਤੀ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ (ਅਖੌਤੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ) ਦੇ ਪੰਨਾ-119-127 ਤਕ ਦਰਜ ਭਗਉਤੀ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਅਖ਼ੀਰਲੀ ਪਉੜੀ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਦੁਰਗਾ ਪਾਠ ਬਣਾਇਆ ਸਭੇ ਪਉੜੀਆਂ।। ਫੇਰ ਨ ਜੂਨੀ ਆਇਆ ਜਿਨ ਇਹ ਗਾਇਆ।। 55 ।। 

           ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ, ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ (ਅਖੌਤੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ) ਦੇ ਪੰਨਾ-119-127 ਤਕ ਦਰਜ ਭਗਉਤੀ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਇੰਨ-ਬਿੰਨ ਨਕਲ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਵਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਉਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਦੁਰਗਾ, ਚੰਡੀ, ਭਵਾਨੀ, ਪਾਰਬਤੀ, ਕਾਲੀ, ਸ਼ਿਵਾ, ਕਾਲਕਾ, ਮਹਾਂਮਾਈ, ਜਗਮਾਤ ਆਦਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਭਗਉਤੀ ਦੀ ਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ਤਾਂ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਵਾਂਗ ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ ਦਾ ਪਾਠ 55 ਪਉੜੀਆਂ ਤਕ ਪੂਰਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਵਾਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਾਠ ਕਰ ਕੇ ਦੁਰਗਾ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਟਾਉਂਦੇ?  

          ਭਗਉਤੀ (ਦੁਰਗਾ ਮਾਤਾ) ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਦੁਰਗਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਰਦਾਸ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਗੁਰਬਾਣੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਘੋਰ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰ ਕੇ ਭਗਉਤੀ (ਦੁਰਗਾ ਮਾਤਾ) ਅੱਗੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾਂ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂ-ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਤੌਹੀਨ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹਨ?  

(ੳ) ਨਾ ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨ ਮੁਸਲਮਾਨ।। ( ਗੁ. ਗ੍ਰੰ. ਸਾ. ਪੰਨਾ-1136) 

ਅਰਥਾਤ ਨਾ ਅਸੀਂ ਹਿੰਦੂ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੁਸਲਮਾਨ । 

(ਅ) ਹਮਰਾ ਝਗਰਾ ਰਹਾ ਨ ਕੋਊ।। ਪੰਡਿਤ ਮੁਲਾਂ ਛਾਡੇ ਦੋਊ ।।੧ ।। ਰਹਾਉ ।। 

                                                     ( ਗੁ. ਗ੍ਰੰ. ਸਾ. ਪੰਨਾ-1158-59) 

ਅਰਥਾਤ ਹੇ ਭਾਈ ! ਪੰਡਤ  ਅਤੇ ਮੁਲਾਂ ਦੋਨੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਸਾਡਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। 

(ੲ) ਪੰਡਿਤ ਮੁਲਾਂ ਜੋ ਲਿਖਿ ਦੀਆ।। ਛਾਡਿ ਚਲੇ ਹਮ ਕਛੂ ਨ ਲੀਆ।। 

                                               ( ਗੁ. ਗ੍ਰੰ. ਸਾ. ਪੰਨਾ-1159) 

ਅਰਥਾਤ ਹੇ ਭਾਈ ! ਪੰਡਤ ਅਤੇ ਮੌਲਵੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 

         ਉਕਤ ਗੁਰਬਾਣੀ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੌਲਵੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਤ ਤਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਧਾਂ-ਸੰਤਾਂ, ਅਨੇਕਾਂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਵਤਾਰਾਂ, ਪੱਥਰਾਂ, ਸਮਾਧਾਂ, ਮੂਰਤੀਆਂ, ਬੁੱਤਾਂ, ਖੇੜਿਆਂ, ਤਸਵੀਰਾਂ, ਥਾਨਾਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ, ਖੂਹਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਗੁੱਗਾ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਮੁੰਡਨ ਕਰਾਉਣਾ, ਸਮਾਧੀਆਂ, ਜੋਤ, ਕੁੰਭ, ਨਾਰੀਅਲ ਰੱਖਣੇ, ਭੋਗ ਲਵਾਉਣੇ, ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਕੇ ਆਰਤੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ, ਦਾਨ, ਤਿਲਕ, ਮਾਲਾ-ਫੇਰਨੀ, ਤੰਤਰ-ਮੰਤਰ, ਤਾਗੇ-ਤਾਵੀਤ, ਸੰਗਰਾਂਦ, ਪੂਰਨਮਾਸੀ, ਮੱਸਿਆ, ਕਰਵਾ-ਚੌਥ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਰਤ ਆਦਿ ਰੱਖਣੇ, ਵਹਿਮ-ਭਰਮ, ਪਖੰਡ, ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸੂਤਕ-ਪਾਤਕ, ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਜਨਮ-ਕੁੰਡਲੀ, ਦਾਜ-ਦਹੇਜ, ਸਗਨ-ਅਪਸ਼ਗਨ, ਪੁੱਛਣਾ, ਮੁਹਰਤ, ਤਿਥਿ-ਵਾਰ, ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹੇ ਕਢਾਣੇ, ਜੈ-ਮਾਲਾ, ਸਿਹਰਾ, ਰੱਖੜੀ, ਟਿਕਾ ਭਾਈ-ਦੂਜ, ਹੋਲੀ, ਕੰਜਕਾਂ, ਨਵਰਾਤਰੇ, ਦੁਸਹਿਰਾ, ਦੀਵਾਲੀ, ਲੋਹੜੀ,ਘੜਾ ਭੰਨਣਾ, ਫੁੱਲ ਚੁਗਣੇ ਅਤੇ ਗੰਗਾ/ਪਾਤਾਲ ਪੁਰੀ ਪਾਉਣੇ, ਬਰਸੀਆਂ ਮਨਾਉਣੀਆਂ, ਭਾਂਡੇ-ਬਿਸਤਰੇ ਦੇਣੇ, ਪ੍ਰੇਤ-ਕਿਰਿਆ, ਸਰਾਧ, ਤੀਰਥ, ਸੁਰਗ-ਨਰਕ ਦੇ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਡਰ ਆਦਿ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

        ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਹਰਾ: ਸਭ ਸਿੱਖਨ ਕਉ ਹੁਕਮ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਮਾਨਿਓ ਗ੍ਰੰਥ। ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਜਿਹੜੇ ਸਿੱਖ, ਉਕਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ-ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਸਿੱਖ ਭੇਖ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਹੀ ਹਨ?  

                 ਸਿੱਖੋ! ਹੁਣ ਕਰੋ ਫ਼ੈਸਲਾ  

       ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਰਦਾਸ ਵਿਚ ਦੋਹਰਾ: ਸਭ ਸਿੱਖਨ ਕਉ ਹੁਕਮ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਮਾਨਿਓ ਗ੍ਰੰਥ। ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਆਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਉਕਤ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਕੋ-ਇਕ ਗੁਰੂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।  

ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸੱਚ ਨਾਲੋਂ ਝੂਠ, ਚੰਗਿਆਈ ਨਾਲੋਂ ਬੁਰਿਆਈ ਅਤੇ ਅਸਲ ਨਾਲੋਂ ਨਕਲ ਦੀ ਕਈ ਗੁਣਾ ਭਰਮਾਰ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਪਿੱਤਲ, ਹੀਰੇ ਅਤੇ ਕੱਚ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਚਕਮਣ ਤੋਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਹਾਵਤ ਹੈ: ਹਰ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈ ਸੋਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।  ਪਰਖ ਉਪਰੰਤ ਹੀ ਕਿਸੇ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 

       ਜਿੱਥੋਂ ਤਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰੋਂ ਸਿੱਖ ਦਿਸਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਇਕ ਮਨੁੱਖ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਕਦਰ ਸਿਰਫ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖੀ ਬਾਣੇ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖੀ ਬਾਣੇ ਦੀ ਕਦਰ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖੀ ਅਮਲਾਂ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਦੀ ਅਸਲ ਪਹਿਚਾਣ ਬਾਰੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਫ਼ੁਰਮਾਨ ਹੈ:- 

ਸੋ ਸਿਖੁ ਸਖਾ ਬੰਧਪੁ ਹੈ ਭਾਈ ਜਿ ਗੁਰ ਕੇ ਭਾਣੇ ਵਿਚਿ ਆਵੈ।। 

ਆਪਣੈ ਭਾਣੈ ਜੋ ਚਲੈ ਭਾਈ ਵਿਛੁੜਿ ਚੋਟਾ ਖਾਵੈ।। (ਗੁ.ਗ੍ਰੰ.ਸਾ.ਪੰਨਾ-601) 

ਅਰਥਾਤ ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ  ਭਟਕ ਕੇ ਦੁੱਖ ਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ|  

           ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚ ਲੱਖਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ, ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਧਰਮ-ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸਿੱਖ-ਸੰਗਤ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਾਠ, ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਵਿਚਾਰ ਸੁਣਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕੇਵਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਣ, ਗਾਉਣ, ਕਥਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਸਿੱਖ-ਸੇਵਕ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਗੁਰੂ ਹੁਕਮਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੋ-ਸੱਚ ਮੰਨ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।    

   ਸੇਵਕ ਸਿਖ ਪੂਜਣ ਸਭਿ ਆਵਹਿ ਸਭਿ ਗਾਵਹਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਊਤਮ ਬਾਨੀ ।।